Vilayeti Çepni (Giresun)

Çepni boyu, Oğuz Kağan Destanı’na göre Oğuz Türklerinin 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud’a göre yirmi iki Oğuz bölüğünden Divân-ı Lügati’t-Türk’de; “Yirmibirincisi: “جآپنِ Çepni”lerdir. Belgeleri şudur : şeklinde tanımladığı bir Oğuz boyudur.

Çepni Alameti

Günümüzde Rumeli ve Anadolu’da yaşayan Oğuz/Türkmen boylarından biridir.Karadeniz bölgesindekiler genelde sunni iken, diğer yörelerde yaşayanlar çoğunlukla Alevi-Bektaşidir. Prof.Dr.Irene Melikoff, Hacı Bektaşi Veli ve İlk müridlerinden olan Kadıncıkana ve Abdal Musa’nın Çepni Oldğunu yazar.(Bak.Kırklar’ın Cem’inde isimli eseri) Ayrıca Prof.Dr.Faruk Sümer Oguzlar/Türkmenler isimli eserinde Çepnilerin, Hacı Bektaşi Velinin müridlerinden olduklarını ve anadolunun değişik yerlerinde yaşadıklarını, Giresun,Ordu,Trabzon ,Bayburt olmak üzere karadeniz bögesinde yoğun olarak yaşayan çepnilerin ise çoğunlukla sunni olduklarını,alevi olanlarınında zamanla sunnileştiği yazar.

Anadolu’ya gelmeden önce Türkistan’da öbür boylarla birlikte yaşayan Çepniler, Selçuklular’a katılıp Anadolu’ya geldiler. Başta Karadeniz olmak üzere Anadolunun Türkleşmesinde önemli rol oynadılar. 1515 yılındaki tahrir dfterlerine göre Şimdiki Giresun ve civarındaki iller Vilayeti Çepni isimli bir idari bölge olarak gösterilmiştir. (Bak.Prof.Faruk Sümer’in Oguzlar/Türkmenler isimli eseri)

Tarihte Çepni Boyu

Çepni boyu, Üçoklar kolundan (sol kolundan) Oğuz Kağan’ın oğlu Gök Han’ın soyundan geldikleri kabul edilir. Çepniler, Doğu Karadeniz’in Türkleşmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Çepniler; 1071′de Anadolu’nun, 1277 yılından itibaren de Sinop’tan Trabzon’a kadar olan Karadeniz Bölgesi’nin fethedilmesinde çok aktif görevler üstlendiler. 1277 yılında Sinop’a saldıran Rum Pontus İmparatorluğu’nun ordusunu bozguna uğrattılar.

“Çepni” kelimesi düşmanla savaşan,mert,yiğit anlamında kullanılmıştır. Çepni boyunun özelliği “nerde yağu görse orda savaşır” olarak anlatılmaktadır. Onların savaşçı karakterleri, önemlerini günümüze yansıtacak kalıcı ürünler meydana getirmelerini engellemiş. Çepniler’e ait kabileler, değişik tarihlerde farklı cephelerde savaşmışlar ve ordu ile gittikleri bölgelere yerleşmişler. Savaşlarda nüfusları azalmıştır.

Balkanlarda Çepniler

Osmanlı devleti kurulmadan önce Sarı Saltuk ve İzzeddin Keykavusla birlikte Deliorman ve Dobruca bölgelerine geçen Türkmenler Çepni boyundandır. Deliorman ve Dobrucadaki bu Çepniler hem yerel Kıpçak ve Peçenek halklarıyla hem de daha sonra gelen diğer Türkmen boylarıyla karışmışlar ve Çepnililik bilincini yitirmişlerdir. Ancak Çepni inancı olan Bektaşi’liği devam ettirmektedirler.Birçoğu’da Batı Anadolu’ya geri göçerek bugünkü Batı Anadolu Çepnilerini oluşturmuştur. Dobruca’da bulunan Türkler kendilerinin Türkmen olduklarını ve inanç önderlerinin Sarı Saltuk olduğunu söyleyerek bu gün bile Camilerde ve Tekkelerde onun adına dualar ederler.

Romanya ve Moldovadaki İzzeddin Keykavus taraftarı bir grup Çepni ise Hristiyanlığa geçmiştir. Keykavustan dolayı bu Çepnilere Gagavuzdendiği ileri sürülür. İlginç olanı Gagavuz Türklerinin Giresun ağzıyla konuşutuğu tespit edilmiştir. Örnegin geçen sene yerine Giresun ağzında kullanılan Bıldır kelimesi kullanılır. daha bunun gibi bir çok örnek kelime bulunmaktadır.

Kurtuluş Savaşı

Çepniler genetik olarak daima mazlumun yanında,güvenilir,cesur savaşcılardır. Bu özelliklerinden dolayı her dönemde olduğu gibi Kurtuluş savaşının başlangıcı esnasındaki hassas dönemde de yine öne plana çıkmışlardır. Rum ve Ermeni Çetecilere karşı savaşıp doğu Karadenizde asayişi sağlamışlardır. Atatürk 19 Mayıs 1919 da Samsun’a çıktığında Giresun Çepnilerinden olan Topal Osman Ağa ve arkadaşlarını milli mücadeleye davet etmiş ve Kazım Karabekir’in de tavsiyesiyle de kendisine Giresun Çepnilerinden oluşan bir muhafız kıtası seçmiştir. Topal Osman ve Giresun Çepnileri bu şerefli görevi başarıyla yerine getirmiş ve Cumhuriyetin ilanına kadar Atatürk’ün en yakın silahlı unsurları olmuşlardır.

Sivas kongresinden sonra Atatürk’e karşı Padişah yanlısı muhalefet artınca Kazım Karabekir Topal Osman ve arkadaşlarından oluşan Muhafız kıtasının sayısının artırılmasını ve Atatürk’e karşı olan muhalefetin kuvvetle bastırılmasını emretmiştir. Şöhreti belli Çepni muhafızları gören muhalefet sinmek zorunda kalmıştır. Giresun’lu Çepnilerden oluşan M.Kemal Atatürk’ün muhafız kıtası bugunkü TBMM deki muhafız bölügünün ve Cumhurbaşkanlığı muhafız alayının temelini oluşturur. Kurtuluş savaşı esnasında TBMM deki localarında oturan Giresunlu Muhafızların yerinde bugün askeri erkan oturur.

Günümüz

Giresun ili ve yöresi Vilayet-i Çepni olarak tarihte anılmaktadır. Kürtün,Ordu, Mesudiye, Gürgentepe, Koyulhisar,Canik,Giresun,Şalpazarı, Trabzon Merkeze kadar olan bölgede yoğun olarak Çepni boyları yaşamaktadır.

Günümüzde de özellikle Şalpazarı, Samsun, Sinop, Giresun, Ordu ve Kastamonu gibi Karadeniz illerine yerleşiktirler ve Bu bölgedeki Çepnilerin önemi çoğunluğu sunnidir , ancak Alevi olanlarda hatırı sayılır sayıdadır.Ayrıca önceleri Alevi olup da ,Osmanlılar zamanında sunniliğe geçen gruplarda vardır. Bugün bile Rize ve Trabzon’da Çebi, Çep soyadı ile anılan kalabalık sülaleler vardır ve bunlar Çepni Oğuzlarından olduğu ileri sürülmektedir. Öte yandan; Gümüşhane, Giresun, Dereli, Espiye, Görele, başta olmak üzere bir çok yüksek köyde Alevi Islam inancına bağlı Çepniler yaşamaya ve geleneklerini sürdürmeye devam etmektedir.

Çepniler ayrıca; Ege bölgesinde Çanakkale, Manisa, İzmir; Marmara’da Balıkesir’de yaşarlar. Ayrıca Sivas,Gaziantep’te de Çepni köyleri vardır. Çanakkale,Balıkesir, İzmir, Manisa ve Gaziantep çepnilerinin tamamı alevidir. Çanakkale Küçükkuyu’da bulunan Büyük Çetmi ve Küçük Çetmi köylerinin ve civar köylerin halkının önemli bir bölümü Çepni Kökenlidir.

Orta Anadolu’da Amasya, Çorum, Tokat gibi bölgelerde de alevi çepni grupları vardır. Detaylı bilgi için (bak.Ankara Üniversitesi Hacı Baktaşi Veli Araştırma Ensütüsü)